Klimaatverandering

Klimaatverandering is geen nieuw principe. Al vele honderden miljoenen jaren verandert het klimaat op aarde. Verschuivingen van continenten zorgden voor vele vulkaanuitbarstingen waardoor er veel warmte en CO2 in de lucht terecht vrijkwam. Dat had als gevolg dat de temperatuur sterk toenam. De opwarming van de temperatuur ging vervolgens gepaard met veel andere klimaatveranderingen, zoals een stijging van de zeespiegel.

Ook op dit moment verandert het klimaat op de aarde. Het verschil is dat de invloed van de mens inmiddels groter is geworden dan de invloed van de natuur. Dit is al in 1950 begonnen en heeft zijn hoogtepunt nog niet bereikt. De temperatuur op aarde stijgt verder door en veel wetenschappers geven aan dat de mens hier grotendeels voor verantwoordelijk is.

Oorzaak

Klimaatverandering kent veel verschillende oorzaken. In de intro hierboven zijn de natuurlijke oorzaken al even kort aan bod gekomen. In dit dossier wordt verder ingegaan op de menselijke oorzaken van de klimaatverandering.

Broeikasgassen

In de atmosfeer zijn van natura broeikasgassen aanwezig, zoals koolstofdioxide (CO2), waterdamp (H2O), methaan (CH4), ozon (O3) en stikstofdioxide (N2O). Dat zijn gassen die de warmte van de zon vasthouden en de temperatuur op aarde in evenwicht houden. Zonder deze gassen zou de aarde veel sneller afkoelen.

Sinds de industriële revolutie komt er echter steeds meer broeikasgas in de atmosfeer terecht, omdat we op steeds grotere schaal fossiele brandstoffen, zoals olie, gas en kolen zijn gaan verbranden. Bij de verbranding van deze grondstoffen komt het broeikasgas (vooral CO2) in de atmosfeer. Hieronder ziet u een overzicht van de broeikasgassen die het meest worden uitgestoten wereldwijd (cijfers: IPCC 2011).

Uitstoot-broeikasgassen-wereldwijd

Het IPCC (het klimaatpanel van de Verenigde Naties), een team waar duizenden wetenschappers bij betrokken zijn, concludeert dat de mens de belangrijkste oorzaak is van de opwarming van de aarde. De uitstoot van broeikasgassen is significant toegenomen sinds het begin van de 20e eeuw. Tussen 1970 en 2011 is de totale uitstoot van broeikassen met 78 procent toegenomen. 

Berekeningen geven aan dat er nu ongeveer 40 procent meer CO2 in de lucht zit dan een paar eeuwen geleden. Dit heeft als gevolg dat er meer warmte wordt vastgehouden en dat de temperatuur op aarde langzaam toeneemt. De gemiddelde temperatuur op aarde is met gemiddeld 0,9 graden Celsius toegenomen in vergelijking met 140 jaar geleden.

Uitstoot broeikasgas per economische sector 

De uitstoot van broeikasgas kan ook worden onderverdeeld in economische activiteiten/sectoren, namelijk:

  1. Energieopwekking (stroom en warmte): uitstoot van broeikasgas geassocieerd met energiecentrales die kolen, gas of olie verbranden ter opwekking van elektriciteit en warmte
  2. Landbouw, bosbouw en ontbossing: uitstoot van broeikasgas geassocieerd met het gebruik van land en bos ten behoeve van de productie van planten en dieren voor menselijk gebruik
  3. Industrie: uitstoot van broeikasgas geassocieerd met de verbranding en het gebruik van fossiele brandstoffen (met name olie) voor andere doeleinden dan het opwekken van elektriciteit. Denk hierbij aan de chemische industrie (maken van plastics), de metaalindustrie en het omzetten/vervormen van mineralen, zoals ijzer, koper, chroom, natrium, kalium, etc.
  4. Transport: uitstoot van broeikasgas geassocieerd met de verbranding van fossiele brandstoffen in verband met transport over water, land of door de lucht
  5. Gebouwen: uitstoot van broeikasgas geassocieerd met het stoken van brandstoffen die nodig zijn voor de verwarming van gebouwen en het bereiden van eten in huishoudens
  6. Overig: overige uitstoot van broeikasgas die niet direct is geassocieerd met elektriciteits- of warmteproductie, zoals het extraheren, opboren, raffineren en transporteren van fossiele brandstoffen.

Hieronder vindt u een schematisch overzicht terug van de verschillende economische sectoren en hun wereldwijde percentuele bijdrage van broeikasgas (cijfers: IPCC 2011).

uitstoot-broeikasgassen-per-sector

Uitstoot broeikasgas per land

Decennialang stond de Verenigde Staten bekend als de grootste energieverbruiker en uitstoter van CO2 ter wereld. Tot en rond het jaar 2000 voert China echter grote economische hervormingen door waardoor de uitstoot in de jaren erna explosief stijgt. In 2006 stoot China dan ook meer CO2 uit dan de Verenigde Staten. Hieronder een tabel met de grootste uitstoters van CO(cijfers: IPCC 2011).

Land Percentage werelduitstoot
China 28 procent
Verenigde Staten 16 procent
EU 10 procent
India 6 procent
Rusland 6 procent
Japan 4 procent
Overige landen in de wereld 30 procent

Interessant feit: een aantal rijke oliestaten, zoals Qatar (40,3 ton CO2 per inwoner per jaar), Kuweit (29,9 ton) en Bahrain (18,7 ton), stoten gemiddeld het meeste CO2 uit per hoofd van de bevolking. Voorbeeld: met ruim 40 ton CO2 per inwoner is de CO2-uitstoot van Qatar bijna zes keer hoger dan in China.

Gevolgen

De opwarming van de aarde als gevolg van de toename in broeikasgassen zal gevolgen hebben voor de veiligheid en gezondheid van mens en natuur.

Stijging zeespiegel

Een belangrijk gevolg van de opwarming van de aarde is het smelten van de gletsjers en ijskappen dat zal resulteren in een stijging van het zeeniveau. Veel ijs op de polen en Antarctica is al verdwenen en er wordt verwacht dat er de komende tientallen jaren nog meer ijskappen en gletsjers zullen smelten. De zeespiegel ligt daardoor rond het jaar 2100 tussen de 25 en 80 cm hoger dan nu het geval is.

Een ander proces dat bijdraagt aan de stijging van de zeespiegel is het uitzetten van oceaanwater. Omdat de gemiddelde temperatuur op aarde stijgt, neemt ook de watertemperatuur van de oceanen toe. Dat zorgt voor een toename in volume van het water en dus een netto-stijging van de zeespiegel.

Er wordt vaak onterecht gedacht dat smeltend zee-ijs (grote stukken ijs die drijven op zee) de zeespiegel doen stijgen. Volgens de wet van Archimedes is dat echter niet mogelijk: smelten van zee-ijs verplaatst net zo veel water als het eigen gewicht.

Omdat de zeespiegel stijgt, neemt de kans op overstromingen sterk toe. Vooral in kustgebieden en rivierdelta’s van ontwikkelingslanden, zoals in Bangladesh en Indonesië, vormt dit een groot probleem. Deze landen hebben lang niet altijd de (financiële) middelen en kennis om overstromingsgevaar te beperken.

Droogtes

Doordat de gemiddelde temperatuur op aarde stijgt, zal dat resulteren in meer droogtes, bosbranden en woestijnen. Meer droogtes zullen leiden tot een toename van water- en voedseltekorten. Ook de biodiversiteit op land, zee en in de lucht zal worden aangetast door een stijging van de temperaturen. Verder neemt de kans op hittegolven en andere extreem weer toe. Dit alles vormt met name een groot risico voor ouderen en andere kwetsbare groepen.

In beginsel zullen vooral armere, tropische landen te maken krijgen met de gevolgen van klimaatveranderingen. Deze landen hebben niet de financiële middelen en technologieën om zich aan de verandering van het klimaat aan te passen. Men vreest in deze landen voor problemen door watertekorten, overstromingen, ziektes en slechtere oogsten.

Gevolgen voor Nederland

Toch zal de klimaatverandering ook in welvarende landen, zoals Nederland, merkbaar worden:

  • Stijging van de zee- en rivierspiegel
  • Nattere, zachtere winters
  • Drogere, hetere zomers
  • Meer neerslag en dus een vergrote kans op overstromingen van rivieren en riolering
  • Aantasting van de biodiversiteit

Klimaatquiz

Hoeveel weet u van het klimaat, de klimaatverandering en duurzame energie? Test hieronder uw kennis.


Klimaatverandering tegengaan

Klimaatverandering is een groot probleem dat vraagt om een aanpak van alle landen ter wereld.

Mondiaal

Op mondiaal niveau, bijvoorbeeld in de Verenigde Naties (VN), worden bindende afspraken gemaakt om verdere opwarming van de aarde te beperken. Zo werd in december 2015 in Parijs besloten dat de opwarming van de aarde niet meer mag worden dan 1,5 graad in 2100. Daarnaast is er in Parijs overeengekomen dat welvarende landen 100 miljard dollar aan financiële steun moeten bieden aan minder ontwikkelde landen om hen te helpen zich aan te passen aan de gevolgen van de klimaatverandering. Verder is in het verlengde Kyoto protocol afgesproken dat de gezamenlijke CO2-uitstoot 18 procent lager moet zijn dan in 1990.

EU

Ook binnen de Europese Unie worden afspraken gemaakt ter vermindering van de uitstoot van broeikasgassen. EU-landen moeten bijvoorbeeld 20 procent minder broeikasgas uitstoten dan in 1990. In 2030 moet dat percentage zelfs liggen op 40 procent. Deze afspraken zijn dus strenger dan die uit het Kyoto protocol.

Nederland

De afspraken die binnen de EU zijn gemaakt, hebben uiteraard ook betrekking op Nederland. In 2020 moet 14 procent van de in Nederland gebruikte energie afkomstig zijn van een duurzame energiebron in eigen land. In 2023 moet dat percentage 16 procent bedragen.

Zelf kunt u ook genoeg doen om de klimaatverandering tegen te gaan.

Zelf klimaatverandering tegengaan

  • 1

    Energie besparen: door minder energie te verbruiken hoeft er minder energie te worden opgewekt en komt er dus minder CO2 in de atmosfeer

  • 2

    Kies voor duurzame oplossingen, bijvoorbeeld vaker met de fiets in plaats van de auto, aanschaffen van zuinigere apparatuur en vervoersmiddelen.

  • 3

    Overstappen op duurzame energie, zoals zonne- of windenergie: bij het opwekken van duurzame energie komt er geen broeikasgas vrij.

  • 4

    Compenseren van uw eigen CO2-uitstoot, bijvoorbeeld door het planten van bomen of investeren in projecten waarmee energie wordt bespaard

  • 5

    Verminder de consumptie van vlees: bij de productie van vlees komen namelijk veel broeikasgassen vrij

Op EnergiePortal vind u meer informatie over het verminderen van uw energieverbruik evenals het opwekken van duurzame energie.

Hoewel we de verandering van het klimaat nooit helemaal kunnen tegengaan, is het alsnog zaak om onze uitstoot van broeikasgas tot een minimum te brengen, zodat de opwarming van de aarde beperkt blijft. Daarnaast is de stijgende zeespiegel een thema dat de Nederlandse overheid al jaren bezig houdt. Een snelle aanpak van zwakke schakels in de kustverdediging is noodzakelijk. Ook neemt de overheid maatregelen om het overstromingsrisico van grote rivieren in te perken, bijvoorbeeld door de instelling van mogelijke noodoverloopgebieden.

Bronnen:

IPCC. (2014). Climate Change 2014: Mitigation of Climate Change.
Milieucentraal

Laatst bijgewerkt op: 25 april 2017

Was deze informatie nuttig?