De spectaculaire groei in de markt voor zonne-energie

Deze review beschrijft de wereldwijde groei in de markt in photovoltaische zonnecellen, gebruikt voor de opwekking van elektriciteit. Naast een beschrijving van de groei en potentieel voor zonne-energie, besteden we aandacht aan het productieproces voor zonnepanelen en enkele van de grote spelers in deze goed presterende markt. Binnenkort zullen we voortbouwen op deze review met meer specifieke bedrijfsgerelateerde informatie voor geinteresseerde beleggers in zonne-energieaandelen.

Groei en potentieel van de zonne-energiemarkt 

Zonne-energie is op veel vlakken een nichemarkt te noemen. In veel landen is zonne-energie slechts goed voor hoogstens enkele tienden van een procent van de totale elektriciteitsgeneratie. In Nederland was de totale elektriciteitsgeneratie afkomstig van PV systemen in 2004 ongeveer 0.04 TWh, op een totale generatie van ruim 98 TWh. Dit is slechts een magere 0.04% (dergelijke landspecifieke informatie zal binnenkort via de optie "Landenpagina's" op EnergiePortal worden gepubliceerd).

Aan de andere kant wordt zonne-energie veelvuldig genoemd als de snelst groeiende alternatieve energiebron. SolarBuzz meldt dat het wereldwijd nieuw geïnstalleerde vermogen van 927 MW in 2004 maar liefst 62% hoger was dan de 574 MW in 2003. In 1985 was de vraag naar zonnecellen nog slechts 25 MW. In totaal was eind 2004 ongeveer 3700 MW aan zonnepanelen wereldwijd geïnstalleerd. Deze groei klinkt als een succesverhaal, maar niettemin draagt zonne-energie slechts voor ongeveer 0.01% bij aan de totale primaire wereldwijde energieconsumptie.

Zonne-energie, alhoewel heden ten dage nog duur en kleinschalig, heeft volgens kenners in de industrie en de academische wereld een behoorlijk potentieel om op den duur de belangrijkste alternatieve energiebron te worden. Ten eerste is zonne-energie uitermate geschikt voor lokale toepassingen in arme gebieden zonder elektriciteitsnetwerk. In landen als India lopen veel proefprojecten in dit kader. Ten tweede is het geografisch oppervlak dat geschikt is voor het gebruik van zonnepanelen veel groter dan voor bijvoorbeeld windenergie. Ook is de elektriciteitsopwekking van zonnepanelen beter voorspelbaar dan het de grillige productie van windmolenparken. Ten derde zijn er nog steeds nieuwe technologieen in ontwikkeling, met een hoger rendement, die in de toekomst voor aanzienlijke kostendalingen kunnen zorgen. Al met al leidt dit er toe dat zonne-energie op de lange termijn windenergie wel eens zou kunnen inhalen als de meest toegepaste alternatieve energievorm.

Windenergie, in procentuele termen iets minder hard groeiend dan zonne-energie, is veel substantiëler. In 2004 werd 7976 MW geïnstalleerd, een groei van 20% ten opzichte van het jaar ervoor. Het wereldwijd totaal geïnstalleerde vermogen van windenergie aan het einde van 2004 is gelijk aan 47,317 MW.

De drie grootste markten voor zonne-energie zijn Duitsland, Japan en de Verenigde Staten (waarvan Californië verreweg het grootste geïnstalleerde vermogen heeft van alle staten). Om de grote regionale concentratie te benadrukken, is het interessant te weten dat bijna 70% van de nieuwe installaties in 2004 plaatsvonden in Duitsland en Japan. Met deze gegevens in het achterhoofd is het niet verwonderlijk dat de meeste bedrijven die actief zijn in de solar markt afkomstig zijn uit Duitsland, Japan en de Verenigde Staten.

Het is belangrijk om in het achterhoofd te houden dat de groei van zonne-energie in de bovengenoemde drie landen niet toevallig is. Zowel Duitsland, Japan als de Verenigde Staten (Californië) hebben hoge subsidies voor particulieren die zonnepanelen voor hun huizen aanschaffen. Zonder deze subsidies is zonne-energie in bijna alle gevallen niet economisch. Ter illustratie, de staat Californië geeft een subsidie van $2.80 per Watt op een totale installatie- en kostprijs van ongeveer $8 - $9 per Watt.

Ondanks dat zonne-energie slechts een kleine bijdrage levert aan de totale wereldenergiebehoefte, had de wereldwijde solar PV industrie in 2004 een omzet van 6,5 miljard dollar. De verwachtingen zijn dat zowel omzet als jaarlijks geïnstalleerd vermogen in 2010 ongeveer drie keer zo hoog zijn als in 2004. Hierbij moet tevens worden opgemerkt dat de fysieke productiecapaciteit van zonnecellen de komende periode een beperkende factor kan zijn. Een belangrijke grondstof voor zonnecellen, silicium, is momenteel erg schaars en dus ook duur. Toch is zonne-energie ook nu al een interessante markt voor investeerders. Er zijn behoorlijk wat beursgenoteerde bedrijven actief in deze markt. Om een goed beeld te krijgen van de industrie, is het handig eerst de verschillende onderdelen in het productieproces te begrijpen.

Het productieproces van zonnepanelen 

Het proces begint met de fabricage van zonnecellen. Meer dan 95% van de geproduceerde cellen gebruikt het halfgeleidermateriaal Silicium. Daarnaast bestaat er dunne film technologie. Er bestaan drie varianten van siliconencellen: de monocrystalline silicon cell, de polycrystalline silicon cell en de amorphous silicon cell. Hoewel de eerste variant de hoogste efficiëntie in het laboratorium haalt (24%), is de tweede categorie het meest kostenefficiënt en daarmee ook het meest geproduceerd. Het gekristalliseerde silicium wordt eerst in stukken van ongeveer 10 cm bij 10 cm groot gezaagd, wat een wafer wordt genoemd. Daarna worden deze wafers bewerkt en omgezet in een zonnecel. Vervolgens worden zonnecellen aan elkaar verbonden tot een zonnemodule, met hogere voltage en vermogen.

Na de productie van de zonnemodules, of panelen, worden deze geleverd aan particulieren door distributeurs en installateurs. Dit is een markt van vooral kleine bedrijfjes, die zonnemodules installeren op daken, en ze via een invertor (die de opgewekte gelijkstroom in wisselstroom omzet, om het compatibel te maken met de elektriciteit van het netwerk. Hierna kan ook opgewekte elektriciteit uit de zonnecellen worden terugverkocht aan het netwerk.

Belangrijke marktspelers

De markt voor zonne-energie bestaat uit bedrijven die actief zijn in één van de schakels van de waardeketen (wafers, cellen, modules, installaties), maar ook geïntegreerde bedrijven die bijvoorbeeld modules produceren met zelf geproduceerde wafers en cellen. Opvallend is dat bedrijven in de celproductie sector voornamelijk multinationals zijn die zich niet alleen op zonne-energie richten. Vier bedrijven nemen meer dan de helft van de zonnecellenproductie voor hun rekening: Sharp, Kyocera, BP Solar en Shell Solar. In Nederland bestaat overigens momenteel één fabriek die zonnecellen produceert en recent is opgestart. Voor meer informatie, bezoek Solland Solar. De installatiemarkt bestaat juist voornamelijk uit kleine, lokale bedrijven. Toch bestaan er vele, ook beursgenoteerde, bedrijven die zich uitsluitend met de solar PV markt bezighouden. Waar passen deze precies in de waardeketen? Drie van de grootste worden nu nader bekeken.

SolarWorld is een geïntegreerd zonne-energiebedrijf, met het hoofdkwartier in Bonn, Duitsland. Het bedrijf heeft een geïntegreerd productieproces van de fabricage van wafers van silicium tot hoge kwaliteit zonne-energiesystemen. SolarWorld heeft 741 werknemers in Bonn, Freiburg en Zweden, en groeit snel. De aandelenprijs is met ongeveer 250% gestegen sinds het begin van 2005, en heeft een beurswaarde van ongeveer een miljard euro.

Andere bekende bedrijven in de solar PV industrie zijn Daystar Technologies (Verenigde Staten), Evergreen Solar (Verenigde Staten), Q-Cells (Duitsland), Solon (Duitsland) en Sunways (Duitsland). De PPVX index geeft een uitstekend overzicht van de sector.

Het investeren in zonne-energie kan uitermate interessant zijn voor Nederlandse beleggers. De historische rendementen zijn hoog, maar de investering is ook extreem beweeglijk en dus risicovol. EnergiePortal is van plan om in de nabije toekomst meer systematische bedrijfs- en beleggers gerelateerde informatie over zonne-energie te publiceren.

Bronnen

Informatie over de groei van de zonne-energiemarkt:

http://www.solarbuzz.com/Marketbuzz2005-intro.htm

http://www.earth-policy.org/Indicators/indicator12.htm

Feiten over de solar PV markt:

http://www.solarbuzz.com/FastFactsIndustry.htm

http://www.ewea.org/documents/0304-Global%20Wind%20Energy%20Markets%20-%20FINAL.pdf

De PPVX geeft informatie over zonne-energie aandelen:

http://www.photon-magazine.com/ppvx/ppvx.htm

Voor technische informatie over hoe zonnecellen werken:

http://www.solarserver.de/wissen/photovoltaik-e.html